Ετικέτες

, , , ,

Ετοιμασία οδικού χάρτη προς άρση των περιορισμών στην διακίνηση κεφαλαίων και εκσυγχρονισμό στην διακυβέρνηση της Κεντρικής Τράπεζας.

Η Ανεξάρτητη Επιτροπή για το Τραπεζικό Σύστημα (επιτροπή LaScelles) έχει υποβάλει μια εξαιρετική έκθεση που στηρίζεται στις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές, σε σύγχρονες επιστημονικές γνώσεις και σε βαθιά κατανόηση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε. Μας προκαλεί να ανασχεδιάσουμε το χρηματοπιστωτικό σύστημα ούτως ώστε να αποκατασταθεί η σταθερότητα,  να ανακτηθεί η εμπιστοσύνη και να επιταχυνθεί η έξοδος από την κρίση.

Αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο εγχείρημα. Οι τραπεζικές κρίσεις έχουν βάθος και διάρκεια. Σε άλλες αναπτυγμένες οικονομίες είχαν διάμεση τιμή διάρκειας 5 χρόνων και προκάλεσαν απώλεια οικονομικής παραγωγής 32% του ΑΕΠ.[1] Το κόστος της τραπεζικής κρίσης στην Κύπρο (περίπου μεταξύ 35% και 55% του ΑΕΠ) την κατατάσσει μέσα στις 10 μεγαλύτερες κρίσεις της περιόδου 1970-2011 και αν οι εμπειρίες άλλων χωρών είναι ενδεικτικές τότε το δημόσιο χρέος αναμένεται να αυξηθεί κατά 86% από την προ-κρίση περίοδο φθάνοντας στο 130% του ΑΕΠ. Και μαζί με την Τραπεζική κρίση έχουμε και κρίση των δημόσιων οικονομικών -που μόνο εν μέρη προκάλεσαν οι τράπεζες. Όταν άρχισε η διεθνής κρίση το δημόσιο χρέος της Ιρλανδίας και Ισπανίας ήταν 25% και 36%, αντίστοιχα, ενώ της Κύπρου ήταν 59%. Το χρέος νοικοκυριών και επιχειρήσεων επίσης ξεπερνά σημαντικά το αντίστοιχο χωρών του ΟΟΣΑ. Ο χαρακτηρισμός «τέλεια κρίση χρέους» καθόλου υπερβολικός δεν είναι.

Αυτές είναι απαισιόδοξες προοπτικές. Λυπούμαι αν χαλούν το ευχάριστο κλίμα από τις θετικές αξιολογήσεις της Τρόικα, αλλά η Τρόικα υπήρξε απελπιστικά υπεραισιόδοξη στις προβλέψεις της για άλλες χώρες. Ωστόσο η κατάσταση είναι διαχειρίσιμη και οι εισηγήσεις της επιτροπής Lascelles προσφέρουν διέξοδο. Οι εισηγήσεις είναι συγκεκριμένες αλλά η υλοποίηση τους είναι δύσκολη και εδώ ακριβώς έγκειται η δική μου πρόταση.

Οι προτάσεις της Ανεξάρτητης Επιτροπής

Επιλέγω τις πέντε πλέον ουσιαστικές προτάσεις της Επιτροπής:

1. Ξεκαθάρισμα παλιών λαθών. Ο εντοπισμός και τιμωρία των υπευθύνων πρέπει να γίνει πάνω σε ισχυρή νομική βάση για να υπάρξει αποφασιστικό ξεκαθάρισμα υποθέσεων. Πρέπει να αποφύγουμε την συνεχή σκανδαλολογία για το παρελθόν που δηλητηριάζει το δημόσιο αίσθημα και την εμπιστοσύνη στο τραπεζικό σύστημα. Η απόφαση της Εισαγγελίας να συνεργαστεί με διεθνείς εμπειρογνώμονες –forensic accountants- είναι απόλυτα ορθή και πρέπει να επικεντρωθεί σε λίγες και μεγάλες υποθέσεις και όχι σε αυτές που «πουλούν». Ομοίως, η Επιτροπή Θεσμών και Αξιών της Βουλής να επικεντρωθεί στις μεταρρυθμίσεις που πρέπει να γίνουν και όχι σε ατέρμονες διερευνήσεις. Είχαμε ήδη τη Διερευνητική Επιτροπή με φτωχά αποτελέσματα, δεν χρειαζόμαστε και δεύτερη. Η Εισαγγελία με forensic accountants παραμένει η μόνη διέξοδος.

2. Επισφαλή δάνεια. Αυτά αποτελούν ανασταλτικό παράγοντα για να περάσουμε από τα λάθη του παρελθόντος σε ένα καθαρό μέλλον. Η διαχείριση τους πρέπει να γίνει εκτός τραπεζών για δύο λόγους. Πρώτον, οι τράπεζες δεν έχουν την πολυτέλεια να περιμένουν 5 έως 10 χρόνια για να αποφευχθεί τεράστια μείωση τιμών από την βιαστική εκποίηση του συνολικού χαρτοφυλακίου. Δεύτερο, οι σχέσεις δανειστών-δανειζομένων, που είναι ιδιαίτερα στενές στην Κύπρο, δυσκολεύουν το ξεκαθάρισμα. Οι δανειστές έχουν λόγους να χαρακτηρίζουν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια ως βιώσιμα και να προβαίνουν σε αναδιαρθρώσεις που δεν ξεκαθαρίζουν τα παλιά λάθη αλλά τα κλωτσάνε στο μέλλον. Και τονίζω οτι δεν αναφέρομαι σε επισφαλή δάνεια ιδιοκατοίκησης αλλά στους 22 μεγαλοδανειζόμενους με €4.5 δις επισφάλειες. Εντέχνως στρέφεται η συζήτηση στον οικογενειάρχη που δεν πρέπει να χάσει το σπίτι του, αλλά ας μην κρύβονται οι μεγάλοι ντιβέλοπερς πίσω από τον μέσο δανειζόμενο. Ο μέσος δανειζόμενος θα αποπληρώσει όταν η κρίση περάσει, ωστόσο αν οι μεγαλοδανειζόμενοι δεν διευθετήσουν τις υποχρεώσεις τους η κρίση δεν θα περάσει και κανείς δεν θα μπορεί να πληρώσει. Αυτό το φαύλο κύκλο σπάζει το ξεκαθάρισμα των μεγάλων επισφαλειών και πολύ ευφυώς ο νέος CEO της Τράπεζας Κύπρου το έθεσε πρώτο στην ατζέντα του με αυστηρές δημόσιες δηλώσεις.

Ενώ η Επιτροπή Lescalles προτείνει διαχωρισμό των εκποιήσεων από τις κύριες τραπεζικές δραστηριότητες, όλες οι συζητήσεις στρέφονται στον μη διαχωρισμό! Με την λειτουργία του Ενιαίου Μηχανισμού Σταθερότητας το 2014 θα βρεθούμε προ πολύ δυσάρεστων εκπλήξεων αν οι τράπεζες –και ιδιαίτερα η Κύπρου- βρεθούν με τεράστιο χαρτοφυλάκιο επισφαλειών. Η Ιρλανδία το χειρίστηκε εντελώς εκτός τραπεζικού συστήματος με το NAMA. Η Ελβετία το χειρίστηκε με την βοήθεια της Κεντρικής Τράπεζας και την δημιουργία StabFund –StabilityFund. Ιδιαίτερα για την Κύπρο, ο διαχωρισμός θα οδηγήσει στο σπάσιμο της μέγα-τράπεζας που δημιουργήθηκε με την απορρόφηση της Λαϊκής από την Τράπεζα Κύπρου και αποτελεί αποσταθεροποιητικό παράγοντα. Η ταυτόχρονη δημιουργία θεσμικού πλαισίου για REIT-Real Estate Investment Trusts, σύμφωνα με την πρόταση της πρωτοβουλίας ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, θα επιτρέψει στην αγορά να διαχωρίσει επισφάλειες λόγω ρευστότητας από επισφάλειες λόγω αφερεγγυότητας απαμβλύνοντας περισσότερο το πρόβλημα.

Το Ελβετικό μοντέλο είναι καταλληλότερο για την Κύπρο, αλλά αυτό προϋποθέτει την συνεργασία της ΕΚΤ και σε αυτό στοχεύει η πρόταση μου.

3. Κουλτούρα και Τραπεζικές Υπηρεσίες. Η Επιτροπή σχολιάζει οτι το κυπριακό τραπεζικό σύστημα «χαρακτηρίζεται από εσωστρέφεια και πολιτικοποίηση» και έχει ανάγκη από «ανανέωση με καινούργια πρόσωπα, νέες ιδέες και διεθνείς συμβουλές». Ας αναγνωρίσουμε, επιτέλους, οτι η αποχώρηση της HSBC το 2006 δημιούργησε προϋποθέσεις για τη κατάρρευση της Λαϊκής Τράπεζας. Οι πρόσφατες δηλώσεις του τότε Διοικητή της Κεντρικής κου Χριστοδούλου αποκαλύπτουν μια εκπληκτική θεσμική αδυναμία όταν ισχυρίζεται οτι τα θέματα διερευνήθηκαν επαρκώς από την Κεντρική. Τα τεκμήρια που κατέθεσε στην Διερευνητική Επιτροπή καθόλου δεν στηρίζουν αυτό τον ισχυρισμό, ενώ ο τότε εκτελεστικός της Λαϊκής, τον οποίο επικαλείται ο κος Χριστοδούλου, άλλα είχε δηλώσει: «αυτό ήταν θέμα της Κεντρικής Τράπεζας να το ερευνήσει….δεν μπορούσα να το ξέρω».

Χρειαζόμαστε λοιπόν στρατηγικούς επενδυτές και το ζητούμενο, Μακαριότατε, δεν είναι να μείνουν οι τράπεζες σε κυπριακά χέρια αλλά να βρίσκονται σε ικανά χέρια. Όσο πιο γρήγορα αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη τόσο πιο γρήγορα θα ξεφύγουμε από το σφιχταγκάλιασμα των hedge funds για να επανέλθουν διεθνείς τραπεζικοί οίκοι. Η δημιουργία μιας διεθνούς τραπεζικής κουλτούρας θα βελτιώσει τον ανταγωνισμό σε παρεχόμενα προϊόντα και υπηρεσίες και θα αναιρέσει στρεβλώσεις που οδηγούν σε ψηλά επιτόκια με τις συνεπακόλουθες αρνητικές επιπτώσεις.

Με άλλα λόγια αν επιμένουμε «κυπριακά» για τις τράπεζες στο τέλος θα χάσουμε το κυπριακό μοντέλο παροχής υπηρεσιών (οίκοι PWC, KPMG, Ernst & Young και τα πολλά μικρότερα ή μεγαλύτερα δικηγορικά γραφεία και ελεγκτικοί οίκοι). Ας αναγνωρίσουμε τις εξαιρετικές δυνατότητες μας να χειριζόμαστε λογιστικά, ελεγκτικά και νομικά θέματα, αλλά και την παταγώδη αποτυχία όπως διαχειριστούμε τα δισεκατομμύρια των καταθετών. Αυτό ήταν εν μέρη αναπόφευκτο λόγω της μεγάλης ροής κεφαλαίων και δεν πρέπει να επαναλάβουμε το λάθος ακόμη και αν έχουμε νέες επιτυχίες με το φυσικό αέριο.

Επομένως, η Βουλή ας ασχοληθεί με την αναίρεση των παραγόντων που προκαλούν στρεβλώσεις και όχι να εισάγει νέες στρεβλώσεις με νομοθετικές ρυθμίσεις επιτοκίων και ενοικίων.    

4. Εργασιακές σχέσεις. Οι συμφωνίες με την Συντεχνία των τραπεζικών υπαλλήλων για μειώσεις μισθών είναι μόνο η αρχή και το Συμβούλιο Εθνικής Οικονομίας είχε εισηγηθεί πολύ δραστικότερες προσαρμογές από αυτές που τελικά υιοθετήθηκαν. Όταν οι τράπεζες χρησιμοποιούν χρήματα των καταθετών για να στηριχθούν δεν μπορεί να μιλάμε για περικοπές μισθών με διάμεσο περίπου 12%. Στοιχεία που αναλύω στο βιβλίο Δημιουργική Κύπρος δείχνουν οτι την περίοδο 2000-2011 οι μισθοί στην Κύπρο αυξήθηκαν κατά 25% περισσότερο  από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Τέτοιου ύψους προσαρμογές ήδη γίνονται στον ευρύτερο δημόσιο τομέα και οι τράπεζες -που αντιμετωπίζουν και το μεγαλύτερο πρόβλημα- δεν μπορεί να έχουν ευνοϊκότερη μεταχείριση.

Το πιο σημαντικό ωστόσο, υποδεικνύει η Επιτροπή, είναι η ανάγκη για μεταρρυθμίσεις που να επιτρέπουν στις διευθύνσεις ευελιξία σε μισθολογικές κλίμακες, στελέχωση και ωράριο εργασίας, αν θα μετασχηματισθεί ο τραπεζικός τομέας από την παροχή υπηρεσιών μέσω υποκαταστημάτων σε πιο σύγχρονες ηλεκτρονικές μορφές εξυπηρέτησης.

5. Τα Συνεργατικά Ιδρύματα.  Είναι η τρίτη φορά στην σύγχρονη ιστορία που τα συνεργατικά ιδρύματα χρειάζονται βοήθεια. Έλαβαν ΛΚ22 εκατ. στο τέλος της δεκαετίας του ’70 και ΛΚ67 εκατ. στο τέλος της δεκαετίας του ’80, που σε σημερινές τιμές αντιστοιχούν σε €0.8 δις. Το ποσοστό μη εξυπηρετουμένων δανείων κυμαίνεται μεταξύ 34% με 54%. Τα ποσοστά στην Ισπανία είναι 10%, στην Ελλάδα 17%, στην Ιρλανδία 18.7% και στην Ισλανδία 23%. Εμείς έχουμε ξεπεράσει και το 31.7% του Καζακστάν! Αυτή η κατάσταση επιδέχεται δύο ερμηνειών. Από τη μια αποκαλύπτει το βάθος της οικονομικής κρίσης -στην Ισλανδία τα ποσοστά ήταν 40% για δύο συνεχόμενες χρονιές στο αποκορύφωμα της κρίσης. Από την άλλη αποκαλύπτει ελλιπή εποπτεία και πολύ πιθανόν «λεηλασία τραπεζών» από κομματικά ελεγχόμενα συμβούλια.

Η Επιτροπή εισηγείται την δημιουργία ενιαίες εταιρείας –joint stock- με  κουλτούρα εμπορικής τράπεζας που να καθιστά τα Συνεργατικά ιδρύματα ανταγωνίσιμα προσφέροντας και την αναγκαία διαφοροποίηση από την υπέρμετρη συγκέντρωση στην μέγα-Τράπεζα Κύπρου.

 

Καταληκτική πρόταση

Το σύνολο των εισηγήσεων της Επιτροπής μας δείχνουν ένα διαφορετικό κέντρο παροχής επαγγελματικών υπηρεσιών από οτι συνηθίσαμε. Δηλαδή, ένα διεθνές κέντρο χρηματοοικονομικών υπηρεσιών με ένα αξιόπιστο τραπεζικό σύστημα τύπου Λουξεμβούργου να στηρίζει τον τομέα επαγγελματικών υπηρεσιών. Ο τραπεζικός τομέας είναι διευκολυντής –facilitator- αλλά όχι πρωταγωνιστής: γύρω από ισχυρές τράπεζες που διακινούν κεφάλαια διεθνών εταιρειών με έδρα την Κύπρο, λειτουργούν γραφεία επαγγελματικών υπηρεσιών, αλλά τα χρήματα δεν τα διαχειριζόμαστε απαραίτητα εμείς ούτε και διοχετεύονται στην τοπική οικονομία.

Για να περάσουμε σε αυτό το νέο μοντέλο ανάπτυξης χρειαζόμαστε:

  1. Εθνική Στρατηγική για τον Χρηματοπιστωτικό Τομέα. Όπως το έθεσε η Επιτροπή «έχουμε στρατηγικό σχέδιο για τον τουρισμό, γιατί όχι για τον χρηματοπιστωτικό τομέα».
  2. Αποκατάσταση εμπιστοσύνης στο σύστημα με την πλήρη άρση των περιορισμών στην διακίνηση κεφαλαίων.

Ορθώς ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας πιέζει για άρση των περιορισμών με την αρχή του 2014. Ωστόσο εξίσου ορθά ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας λέει οτι οι περιορισμοί θα αργήσουν να αρθούν. Στην Ισλανδία οι περιορισμοί βρίσκονται σε ισχύ εδώ και πέντε χρόνια ενώ οι επιπτώσεις από το corallito της Αργεντινής δεν έχουν εξαλειφθεί πλήρως μετά από εννέα.

Εδώ η Επιτροπή κάνει την πλέον σημαντική της εισήγηση: η αποκατάσταση εμπιστοσύνης απαιτεί παροχή απεριόριστης ρευστότητας στις τράπεζες από την ΕΚΤ. Αυτή είναι μια ορθή τεχνοκρατική εισήγηση όχι μόνο για την Κύπρο αλλά και για την Ευρωπαϊκή Τραπεζική Ένωση. Με την επιβολή περιορισμών, η ΕΚΤ βρίσκεται στην πολύ άβολη θέση να έχει χρηματοδοτήσει ένα πρόγραμμα σταθεροποίησης του κυπριακού τραπεζικού συστήματος στο οποίο ούτε η ίδια δεν φαίνεται να πιστεύει, διότι αυτό το μήνυμα στέλνουν οι περιορισμοί. Επομένως είναι προς όφελος της ΕΚΤ να λύσει το πρόβλημα. Από την άλλη αυτή η εισήγηση προκαλεί πολιτικές αντιδράσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Για να έχουμε πιθανότητα να πείσουμε χρειάζεται ικανή προετοιμασία:

Να δημιουργήσουμε πρώτα ένα σύστημα που να αξίζει εμπιστοσύνης μέσα από την υλοποίηση Εθνικής Στρατηγικής για να ζητήσουμε ακολούθως την έμπρακτη επίδειξη εμπιστοσύνης από την ΕΚΤ.

Η Ιρλανδία πέτυχε σημαντικές πολιτικά ανορθόδοξες διευκολύνσεις με την συνεργασία Κυβέρνησης-Κεντρικής Τράπεζας. Με συνεργασία προχωρά και η Ισλανδία προς άρση των περιορισμών. Για να τα καταφέρουμε και εμείς πρέπει να τερματιστεί η πολιτικοποίηση των σχέσεων Κεντρικής Τράπεζας και Κυβέρνησης και να διορθωθούν οι αδυναμίες εταιρικής διακυβέρνησης της Κεντρικής Τράπεζας.

Η πρόταση λοιπόν για να προχωρήσουμε με τα πιο πάνω:

  1. Δημιουργία Συντονιστικής Επιτροπής από τον Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας, τον Υπουργό Οικονομικών και Υφυπουργό παρά τω Προέδρω για την ετοιμασία οδικού χάρτη υλοποίησης Εθνικής Στρατηγικής στη βάση των εισηγήσεων της Επιτροπής.

  2. Ετοιμασία μελέτης για βελτίωση της διακυβέρνησης της Κεντρικής Τράπεζας και έγκριση από την Πολιτεία.

Με ορίζοντα τριμηνίας και τα δύο μπορεί να υλοποιηθούν και να αποτελέσουν μια νέα αρχή στις σχέσεις Κεντρικής Τράπεζας και Κυβέρνησης.

Και εν τω μεταξύ, παύσατε πυρ!


[1]  Δέστε Table 4, Laeven, Luc, and Fabián Valencia. 2013. “Systemic Banking Crises Database.” IMF Economic Review 61 (2) (June): 225–270. Το Κέντρο Οικονομικών Ερευνών του Πανεπιστημίου Κύπρου εκτιμά ακόμη ψηλότερα κόστη.

Advertisements